Programma 2 Sociaal Domein

Toegang Sociaal Domein

In 2024 is de projectstructuur voor Eén Toegang Sociaal Domein vastgesteld. De opdrachten Herijking Dienstverleningsvisie en Eén Toegang Sociaal Domein worden als afzonderlijke projecten uitgevoerd, waarbij intensief wordt samengewerkt om verbindingen tijdig te realiseren. De dienstverleningsvisie fungeert daarbij als overkoepelend kader.

In april 2025 is gestart met de eerste fase van het project Toegang; de vraagverheldering en is het Radar-adviesrapport uit 2022 geëvalueerd. Dit rapport vormt de basis voor de verdere ontwikkeling van de sociale basis binnen de gemeente. De bevindingen uit dit rapport, samen met aanvullende analyses, dienen als fundament voor de vervolgstappen. Doel hiervan is een laagdrempelige en goed vindbare toegang tot zorg en ondersteuning te realiseren.

Daarnaast is onderzocht hoe medewerkers en gebruikers de huidige toegang ervaren, en zijn landelijke ontwikkelingen en inzichten uit onderzoek en praktijk betrokken. Deze analyse heeft richting gegeven aan de verdere inrichting van het project. Op basis hiervan zijn een projectvoorstel en een projectorganisatie opgesteld, en bevindt het project zich nu in de richtende fase.

In deze fase is gestart met een uitvraag onder inwoners en samenwerkingspartners om hun behoeften en wensen met betrekking tot de toegang in kaart te brengen. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van de Klantreis-methodiek en het inwonerspanel U Spreekt. Tegelijkertijd concretiseert de werkgroep de kaders en uitgangspunten.

Met dit traject streven wij naar een toegankelijke, laagdrempelige en vindbare toegang tot zorg en ondersteuning, zowel fysiek als digitaal, voor al onze inwoners.

Sterk Lokaal team

We sluiten aan bij de opdracht die het Rijk heeft gegeven om een sterk lokaal team te realiseren, voortgekomen uit de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming. Deze opgaves hebben één ding gemeen: ze vragen om een stevige lokale basis met een sterk lokaal team. Om verbetering door te voeren is door het Rijk een eenduidig, niet vrijblijvend kader voor lokale teams vastgesteld. De VNG heeft dit vertaald in zeven richtlijnen waar het sterke lokale team aan moet voldoen (passende omvang en expertise, zichtbaar en aanwezig in de wijk, samen met de sociale basis, aansluiten bij huishoudens en gezinnen, zelf hulp bieden (ook bij onveiligheid), breed kijken en handelen, expertise erbij halen in plaats van doorverwijzen).

Deze richtlijnen zijn onderdeel van ons implementatieplan met aandacht voor een betere aansluiting van lokale teams bij de toegang, normalisering, preventie en vroege interventie. Hierover zijn we ook continu in gesprek met de LEA partners (Lokaal Educatieve Agenda; schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en andere partners uit het jeugd en onderwijsveld) en organiseren we bijeenkomsten, webinars en trainingen om ouder en kind te versterken. We benadrukken het belang van normaliseren en een stevige pedagogische basis, met als doel dat onze lokale partners deze visie ook zelf actief uitdragen.

We willen kwalitatieve, toegankelijke en tijdige ondersteuning bieden aan kinderen, gezinnen en huishoudens. Ons uiteindelijke doel is het realiseren van een gezonde en veilige leefomgeving waarin kinderen, gezinnen en huishoudens de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben om optimaal te kunnen deelnemen aan de samenleving. 

Toekomstbestendig sportlandschap

In december 2024 is de Adviesnota Toekomstbestendig Sportlandschap door het college vastgesteld. In 2025 is een start gemaakt met de uitwerking hiervan. Er lopen inmiddels twee projecten voor het opstellen van het sportvoorzieningenbeleid en voor het opstellen van beleid voor een beweegvriendelijk leefomgeving. Het document beweegvriendelijke leefomgeving dient ook als herijking voor het speelvoorzieningenbeleid. Beide projecten worden naar verwachting in 2026 opgeleverd. De huurvoorwaarden voor de gemeentelijke binnensportaccommodaties zijn inmiddels herzien en vernieuwd, en er is een start gemaakt met de herijking van de huurovereenkomsten die de gemeente met verschillende partners heeft.

Verenigingsondersteuning

In april 2025 is er een inloopavond voor verenigingen georganiseerd en in oktober 2025 vond er bijeenkomst voor verenigingsondersteuning plaats, ditmaal als actueel thema ‘Binden en boeien van jeugd’. Dit is onderdeel van de Adviesnota Toekomstbestendig Sportlandschap en wordt breder opgepakt binnen Plan Talent waarvan het herijkingsproces eind dit jaar tot een eind komt. Bij deze herijking wordt een heldere definitie van verenigingsondersteuning geformuleerd inclusief kaders en ureninzet, en hoe dit voor de toekomst kan worden geborgd.

Lokale inkoop Wmo-hulpmidddelen

Sinds 1 november 2019 heeft de gemeente Aalten het onderhoud en beheer van de Wmo-hulpmiddelen in eigen beheer, de uitvoering wordt gedaan door de eigen ‘Servicedienst Hulpmiddelen’. Door dit onderhoud en beheer in eigen huis uit te voeren, is het mogelijk beter maatwerk te leveren aan de inwoner, meer integraal te werken en reparaties sneller uit te kunnen voeren. De Wmo-hulpmiddelen zijn in eigendom van de gemeente Aalten.

De huidige overeenkomst met de huidige (lokale) leverancier die het onderhoud en beheer voor de gemeente uitvoert loopt per 1 november 2025 af en is opnieuw aanbesteed en gegund aan een lokale leverancier. Per 1 november 2025 gaat het nieuwe contract in.

Ontwikkelingen BUIG-budget

Met Laborijn zijn afspraken gemaakt om het tekort op het BUIG-budget zo laag mogelijk te houden. In de Kadernota 2025 – 2028 is de doelstelling opgenomen om met de uitgaven bijstand en langdurige loonkostensubsidies binnen het door het rijk gestelde BUIG-budget te blijven. In de tweede kwartaalrapportage 2025 geeft Laborijn echter aan voor de gemeente Aalten een tekort op het BUIG-budget te verwachten van ongeveer € 110.000. We blijven hierover in gesprek met Laborijn, maar we verwachten uiteindelijk wel een hoger tekort dan voornoemde prognose. In het kader van de realisatie van de huisvestingstaakstelling statushouders dienen wij ook nog een slag te maken. Dit betekent meer instroom en uitkeringen op grond van de Participatiewet.

Ondersteuning van oudkomers met een uitkering op grond van de Participatiewet

Het project oudkomers heeft als doel om deze inwoners op een maatgerichte en duurzame manier te faciliteren om hun zelfredzaamheid te vergroten en hen volwaardig te laten participeren in de samenleving.  Met dit project proberen we de huidige situatie structureel te veranderen en een ‘doorbraak’ te faciliteren die met eerdere trajecten en activiteiten niet bestendig tot stand is gekomen.  Deels betreft dit een wettelijke taak van de gemeente. Hoewel de gemeente Aalten niet verantwoordelijk is voor de inburgering van deze inwoners (oude inburgeringsstelsel) heeft de gemeente Aalten wel een taak in het kader van de Participatiewet. Deze inwoners ontvangen al lange(re) tijd een bijstandsuitkering van Laborijn. De gemeente en Laborijn moeten er zorg voor dragen dat deze inwoners participeren naar maximaal vermogen, bij voorkeur via betaald werk (en daarmee een beoogd positief effect op het BUIG-resultaat en/of overige uitgaven binnen het sociaal domein).

Dit project zit nu in fase 2 en de eerste bevindingen en resultaten zijn positief. Figulus Welzijn heeft een subsidie ontvangen voor de tijdelijke inzet van 2 cultuurvertalers die als ‘bruggenbouwers’ fungeren. In het 1e kwartaal van 2026 verwachten we de eerste resultaten.

Toeslagenaffaire kinderopvang

Wij zijn met betrekking tot de brede ondersteuning nog met 2 uitgebreide cases bezig. De hiermee gepaard gaande uitgaven financieren wij voor en ontvangen we terug via de SiSa verantwoording. Daarnaast ontvangen we jaarlijks een vast bedrag voor de uitvoeringskosten gebaseerd op het totaal aantal erkend gedupeerde ouders.

Cultuur

Per 1 augustus 2025 heeft Cultuurpunt Aalten de opdracht van SCEDA overgenomen met als kerntaak: het ontwikkelen en aanbieden van een volledig cultuurmenu voor álle kinderen in het primair onderwijs binnen de gemeente Aalten. Dit cultuurmenu omvat alle zes cultuurdisciplines en is gericht op het bieden van gelijke kansen op het gebied van cultuureducatie, ongeacht achtergrond of schoollocatie.

In deze fase ligt de focus nadrukkelijk op het versterken van structurele en kwalitatieve cultuureducatie in het onderwijs. Het is van belang dat Cultuurpunt Aalten stevig staat in haar basisrol en deze kerntaak met zorg en visie vormgeeft.

De koers van Cultuurpunt Aalten wordt bepaald door vier centrale uitgangspunten:

·         Cultuureducatie voor iedereen. Cultuuronderwijs als vast onderdeel van het curriculum, met gelijke kansen voor alle leerlingen.

·         Aansluiting bij de belevingswereld van leerlingen. Een divers en herkenbaar aanbod dat leerlingen aanspreekt en verbindt.

·         Doorgaande leerlijnen. Een vloeiende overgang van cultuureducatie tussen primair en voortgezet onderwijs.

·         Samenwerking met culturele organisaties. Versterking van het aanbod en de verbinding met de lokale gemeenschap door actieve samenwerking.

Met deze uitgangspunten als fundament werkt Cultuurpunt Aalten aan een toekomstbestendig cultuureducatiebeleid dat kinderen inspireert, verbindt en ontwikkelingskansen biedt. De komende periode staat in het teken van het uitrollen van het cultuurmenu en het versterken van de samenwerking met het onderwijsveld

Beschermd wonen en IZA

Beschermd Wonen komt op zijn vroegst pas in 2027 naar de gemeenten. De bekostiging van de maatwerkvoorzieningen verlopen via de centrumgemeente Doetinchem die hier vanuit het Rijk financiële middelen voor ontvangt. Het overschot van de centrumgemeente wordt jaarlijks verdeeld over de individuele gemeenten. Hetzelfde geldt voor de IZA-middelen. Centrumgemeente Doetinchem ontvangt vanuit het Rijk middelen om het Integraal Zorg Akkoord uit te voeren.

Het overschot wordt jaarlijks verdeeld over de individuele gemeenten. De middelen die de gemeente ontvangt vanuit de centrumgemeente Doetinchem voor Beschermd Wonen en het Integraal Zorg Akkoord worden doorgaans pas laat in het kalenderjaar beschikbaar gesteld. Hierdoor vallen deze middelen in de praktijk vaak vrij in het resultaat als incidenteel voordeel. Dit komt doordat er op het moment van begroten nog geen zekerheid is over de hoogte van het overschot dat verdeeld zou worden.

Hoewel de middelen voor Beschermd Wonen en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) in principe vrij besteedbaar zijn en niet geoormerkt vanuit het Rijk, ziet de gemeente zich geconfronteerd met duidelijke opgaven op deze terreinen. Voor Beschermd Wonen betekent dit onder andere het voorbereiden op de decentralisatie in 2027, het versterken van de lokale infrastructuur voor begeleiding en huisvesting, en het realiseren van een passend aanbod voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Voor IZA gaat het om het verbeteren van de samenwerking tussen het sociaal domein en de zorg, het bevorderen van gezondheid en preventie, en het toegankelijk houden van zorg voor inwoners met complexe problematiek. Het toekomstige sterkere
lokale team vormt hier een spil in.

In aanloop naar de jaarrekening 2025 komt de gemeente met een voorstel voor de inzet van deze middelen.

Toelichtingen budgetbijstellingen bestaand beleid

P2.0001            Jeugdhulp en Wmo € 245.000 incidenteel voordeel in 2025

Voor 2025 zijn de budgetten voor Jeugdhulp en Wmo geanalyseerd. Hierbij is uitgegaan van de werkelijke realisatie tot medio augustus. Op basis daarvan is een prognose gemaakt van de verwachte werkelijke kosten in 2025. Deze prognose is vergeleken met de oorspronkelijk geraamde budgetten. Uit de analyse blijkt dat de jeugdhulpbudgetten te hoog geraamd zijn ten opzichte van de verwachte uitgaven voor 2025. Bij Wmo echter blijkt dat de verwachte werkelijke uitgaven voor 2025 hoger liggen dan geraamd. Naar aanleiding hiervan zijn de jeugdhulpbudgetten naar beneden bijgesteld en de Wmo budgetten naar boven bijgesteld. Per saldo leidt deze bijstelling tot een incidenteel voordeel van € 245.000 in 2025.

P2.0002            P3: Budget Wet Open Overheid naar taakveld overhead € 70.000

Op het taakveld overhead worden de uitgaven voor inhuur en personeel verantwoord. Dit budget wordt ingezet voor de projecten: overdracht archieven naar het Erfgoedcentrum en het project versterking informatievoorziening. Door het budget bedoeld voor de personeelslasten over te hevelen van programma 2 naar programma 3 taakveld overhead vallen de uitgaven en budget onder hetzelfde taakveld.

P2.0003            Wet betaalbare huur € 28.000 incidenteel voordeel in 2025

In 2025 heeft de gemeente middelen ontvangen van het Rijk voor de Wet betaalbare huur in de vorm van een decentralisatie-uitkering. Het Rijk heeft de middelen ter beschikking gesteld om gemeenten financieel te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van de wet. In 2025 zijn deze middelen voor externe kosten niet ingezet.

P2.0004            Lijkschouwing € 10.000 incidenteel nadeel in 2025

De kosten voor lijkschouwingen variëren jaarlijks, afhankelijk van het aantal noodzakelijke schouwingen. Het uitvoeren van lijkschouwingen is een wettelijke verplichting. In 2025 is een toename te zien in het aantal uitgevoerde lijkschouwingen ten opzichte van voorgaande jaren. Dit zorgt voor een incidenteel nadeel in 2025.

P2.0005            Wet goed verhuurderschap € 26.000 incidenteel voordeel in 2025

Het Rijk heeft financiële middelen voor de implementatie van de Wet goed verhuurderschap beschikbaar gesteld. De wet goed verhuurderschap is per 1 juli 2023 in werking getreden en bevat gefaseerd verplichtingen voor de gemeente, bijvoorbeeld het inrichten van een meldpunt en het opstellen van een vergunningenstelsel. In 2024 is er vanuit handhaving een meldpunt ingericht. De middelen die in 2025 beschikbaar zijn voor de implementatie Wet goed verhuurderschap worden niet ingezet voor externe kosten.

P2.0006            Dwangsommen € 18.000 incidenteel voordeel in 2025

De opbrengst van de opgelegde dwangsommen ligt in 2025 hoger dan begroot. Dit betreft handhavingszaken die vanuit de ODA zijn opgezet, waarbij de overtreder heeft nagelaten om de overtredingen tijdig te stoppen waardoor het uiteindelijk is gekomen tot het invorderen van dwangsommen. In 2025 levert dit incidenteel een voordeel op van € 18.000.

P2.0007            VNOG demarcatiekosten € 17.000 incidenteel voordeel in 2025

In de begroting 2025 zijn de demarcatiekosten voor de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) te hoog opgenomen. Met ingang van 2023 zijn deze demarcatiekosten onderdeel van de VNOG-begroting en zijn bedoeld voor de uitvoering en bekostiging van facilitaire taken voor de kazernes. Omdat deze kosten te hoog waren opgenomen in de gemeentelijke begroting levert dit voor 2025 incidenteel voordeel op.

P2.0008            Cliënt ervaringsonderzoeken Wmo en Jeugdhulp € 17.000 incidenteel voordeel in 2025

De cliënt ervaringsonderzoeken over 2024 voor Wmo en Jeugdhulp zijn uitgevoerd. Dit levert incidenteel een voordeel op in 2025.

P2.0009            Inkoop Sociaal Domein Achterhoek (SDA) € 32.000 incidenteel nadeel in 2025

De kosten voor de regionale inkoop liggen, onder andere door het hoge aantal inschrijvingen en extra juridische ondersteuning (kortgeding van aanbieders), hoger dan verwacht. De verwachte meerkosten worden regionaal geraamd op €260.000. Voor Aalten betekent dit een incidenteel nadeel in 2025 van € 32.000.

P2.0010            Monitoringssysteem Figulus Welzijn € 13.000 incidenteel nadeel in 2025 en vanaf 2026
€ 10.000 structureel nadeel

In 2025 is een start gemaakt met het vormgeven aan een doorlopend monitoringsproces binnen het sociaal domein. Om de impact op de gezamenlijk geformuleerde beleidsdoelen en beoogde maatschappelijke effecten te kunnen beoordelen is inzicht nodig in de kwantitatieve en kwalitatieve resultaten van deze activiteiten/diensten. Om deze resultaten te kunnen meten moet Figulus Welzijn over een adequaat monitoringssysteem kunnen beschikken. Met het monitoringssysteem geeft zij aan hierin concreet te kunnen voorzien. De budgetsubsidie voor Figulus Welzijn wordt in 2025 verhoogd met € 13.000 en vanaf 2026 structureel met
€ 10.000.

P2.0011            Kinderopvangtoeslag SMI € 28.000 incidenteel nadeel in 2025

De Sociaal Medische Indicatie (SMI) wordt gebruikt om kinderen van gezinnen met problemen zonder recht op kinderopvangtoeslag, tijdelijk binnen de reguliere voorzieningen mee te laten doen en op te vangen. Het aantal kinderen met een SMI is de afgelopen jaren flink gestegen, en daarmee ook de kosten. Tevens stijgen jaarlijks ook de uurtarieven van de kinderopvang. Ook wordt een lagere eigen bijdrage verwacht dan begroot. Door de stijging van de aantallen kinderen en de verhoging van het uurtarief is het noodzakelijk om incidenteel het budget te verhogen.

P2.0012            P3: Intensivering transitie Sociaal Domein € 90.000 naar taakveld overhead

Op het taakveld overhead worden de uitgaven voor inhuur en personeel verantwoord. Dit budget wordt ingezet voor incidentele (formatieve) knelpunten binnen Sociaal Domein.

Door het budget bedoeld voor de personeelslasten over te hevelen van programma 2 naar programma 3 taakveld overhead vallen de uitgaven en budget onder hetzelfde taakveld.

P2.0013            Preventie jeugd € 25.000 incidenteel voordeel in 2025

De gemeente hanteert in de begroting budget voor preventieve jeugdtaken die incidenteel en op aanvraag kunnen worden ingezet. Er is tot nu toe niet volledig aanspraak gemaakt op dit budget voor de preventieve jeugdtaken. Dit levert in 2025 incidenteel een voordeel op van € 25.000.

P2.0014            Kinderopvang toeslagenaffaire € 17.000 voordeel in 2025

Over het jaar 2024 heeft de gemeente een afrekening van de Regeling specifieke uitkering Brede ondersteuning gedupeerden toeslagenproblematiek ontvangen. Dit betreft een vast bedrag voor de uitvoeringskosten en de werkelijke materiële uitgaven.

P2.0015            BUIG € 110.000 incidenteel nadeel in 2025

Jaarlijks wordt door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het budget voor de bijstandsuitkeringen (BUIG-budget) voor de gemeente definitief vastgesteld in het najaar. De gemeente Aalten ontvangt in 2025 een definitief budget van € 6.144.708. Laborijn schat in dat de BUIG kosten in 2025 uitkomen op
€ 6.254.719. Dit betekent een verwacht tekort van € 110.000 op de BUIG.

P2.0016            Educatief Kindpakket € 10.000 incidenteel voordeel in 2025

De verwachting is dat in 2025 minder mensen beroep doen op het educatief kindpakket. Dit levert in 2025 incidenteel een voordeel op.

P2.0017            Laborijn € 21.000 incidenteel voordeel in 2025

In deze najaarsnota is de eerste begrotingswijziging van Laborijn verwerkt. Deze eerste begrotingswijziging is door het algemeen bestuur van Laborijn vastgesteld. Dit levert in 2025 incidenteel een voordeel op. De indirecte kosten voor gemeente Aalten nemen in 2025 met € 44.000 af door het verdeelmodel dat Laborijn hanteert. Verder zijn in de eerste begrotingswijzing en de tweede kwartaalrapportage van Laborijn prognoses over 2025 gemaakt.

P2.0018            Chronisch zieken € 10.000 incidenteel voordeel in 2025

De verwachting is dat in 2025 minder mensen beroep doen op de regeling chronisch zieken. Dit levert in 2025 incidenteel een voordeel op.

P2.0019            Beschermd wonen € 26.000 incidenteel voordeel in 2025

Dit budget is bedoeld voor acute en onvoorziene situaties zoals huisuitzettingen die niet bij de centrale crisisopvang in centrumgemeente Doetinchem terecht kunnen. Tot op heden is dit budget nog niet volledig ingezet en de verwachting is dat deze voor 2025 ook niet volledig benut wordt. Dit levert incidenteel een voordeel op in 2025.